“Most people would rather die than think; in fact, they do so.”––Bertrand Russell
“Đa số con người thà chịu chết hơn là phải chịu suy nghĩ. Thực tế cho thấy nhiều người làm đúng như vậy.”
Khi thanh tra Javert, trong tác phẩm Những người khốn khổ của nhà văn Victor Hugo, quyết định nhảy xuống sông Sein tự vẫn, hắn đã chứng minh nhận xét của Russel là đúng. Hắn thà chết còn hơn là phải suy nghĩ. Hắn quyết định tìm lấy cái chết để chấm dứt tình trạng đau khổ tột cùng của mình. Hắn đau khổ vì chuyện gì? Vì hắn không thể chịu nỗi những suy nghĩ xáo trộn, xung đột lẫn nhau đang dày vò tâm trí hắn. Vì hắn đã bị kéo ra khỏi thế giới đơn giản, hai màu trắng-đen rõ rệt quen thuộc của mình và bị đẩy vào một thế giới phức tạp, đa màu sắc, trong đó tất cả những gì trước đó là chân lý, là chỗ dựa cho suy nghĩ, hành động và ý nghĩa của cuộc đời của hắn, đều sụp đổ. Hắn đau khổ vì hoàn toàn bị mất phương hướng, đầu óc hắn như muốn nổ tung vì không thể chịu nổi áp lực của những suy nghĩ không tài nào hiểu nỗi đang quay cuồng trong đầu.
Sự mất phương hướng này xuất phát từ việc hắn không thể tiếp tục suy nghĩ đơn giản, không thể tiếp tục mù quáng làm theo những gì người ta yêu cầu hắn làm. Lần đầu tiên trong cuộc đời hắn buộc phải suy nghĩ và theo như Hugo mô tả (mà tôi tạm dịch từ bản tiếng Anh trên mạng) thì “suy nghĩ là cái gì đó hắn không quen làm, là một công việc vô cùng khổ sở cho hắn”. Vậy là từ trước đến giờ hắn không cần suy nghĩ vì đã có người suy nghĩ dùm hắn. Tất cả những chỉ dẫn cần thiết cho công việc của hắn đều được cung cấp đầy đủ trong bộ luật nước Pháp, và đó chính là kim chỉ nam, là sách thánh kinh của hắn. “Javert là nô lệ của luật pháp”, nhà văn Hugo viết.
Cho tới giây phút khi Javert quyết định thả tự do cho Jean Valjean, Javert vẫn “sống với một niềm tin mù quáng” vào luật pháp. Nhưng từ khi phải đối diện với một thực tại kinh hãi rằng Jean Valjean thật sự là người tốt, rằng tất cả những gì ông ta đã làm không phải là lừa đảo và dối trá thì những giá trị tuyệt đối trong cuốn sách “thánh kinh” của Javert bổng trở nên vô dụng, tất cả những sự thật mà Javert hằng tin tưởng vào một cách tuyệt đối bỗng vỡ tan như những chiếc bong bóng bọt xà phòng. “Những sự thật mà hắn không muốn thừa nhận đang bao vây lấy hắn, không khoan nhượng. Từ đây trở đi, hắn phải là một người khác hẳn. Hắn đang phải chịu những cơn đau kỳ lạ của một lương tâm bất thình lình được giải phẫu để gỡ bỏ lớp màn đục che khuất”. (more…)
