Civilization: A New History of the Western World
Một cuốn sách mới xuất bản về lịch sử thế giới có quan điểm rất độc đáo. Tôi không biết đây có phải là cuốn đầu tiên viết theo quan điểm này không. Xin trích dẫn một số quan điểm “phi chính thống” mà sách nêu ra:
Greek philosophy, he suggests, may have planted the seeds of later disasters by equating abstraction — “teasing out the universals, the constants, the invariables from among the clamor and noise of the real world” — with clarity of thought. [Nếu tôi nhớ không lầm, The Tao of Physics có phần giải thích rất hay về sự giới hạn của tư duy kiểu này, sách đã dịch ra tiếng Việt]
Even the appearance of printed books carried unintended, sometimes undesirable consequences. “There had always been divisions in society,” Mr. Osborne writes, “but in medieval times the divide between nobility, clergy and peasantry had still allowed access to spiritual wisdom and salvation to the lowest in society; the revival of a civilization of the written word placed most of the population outside its borders.” [Đây là một cái nhìn khá mới về "tác hại ngoài ý muốn" của sách. Thường người ta cho rằng sự xuất hiện của sách là bước khởi đầu của quá trình individualism]
Mr. Osborne moves in for the kill in his discussion of colonialism. His vague sense of unease with reason and progress as uncontested virtues culminates when he takes up the near-extermination of the native peoples of the Americas, a calamity that, for him, raises a disturbing thought. “We are drawn to wonder,” he writes, “whether the western way of thinking and of organizing human affairs makes us incapable of gazing on, and perhaps even learning from, another culture without needing to dominate and destroy it and make it part of the western system.” [Khoa tôi có mấy ông thầy gốc da đỏ. Tôi cũng đã đọc một số sách thuộc dạng anti-western civilization. Hoàn toàn có thể thông cảm với họ nếu biết được những gì đã xảy ra với dân tộc họ.]
Mr. Osborne sees Western history as a series of transformations — social, philosophical and economic — that impel citizens rich and poor to look for new ways of organizing their world, the better to serve new desires and needs. His sympathies lie with the common folk, and with the pre-industrial past. His never-never land can be found in the early Middle Ages, “a period of diversity and mutual tolerance in which local culture, craftsmanship and scholarship could thrive within a continent-wide network, with few boundaries between nations, kingdoms, ethnic and religious orthodoxies, and little central control.”
By contrast most of the developments since the Industrial Revolution have, in Mr. Osborne’s view, led to stratified, intolerant, self-obsessed, materialistic societies dominated by corporations and, in their relations with the rest of the world, intent on imposing alien Western ideas like the nation state. [Chỗ in đậm chắc lấy ý tưởng từ cuốn Imagined Community của Benedict Anderson. Một tác phẩm kinh điển hầu như không giáo sư nào không biết]
In a grudging sort of way Mr. Osborne documents the growing prosperity of the West over the last two centuries, but never without noting, as he does in a discussion of the United States in the 1920s, that under industrial capitalism “the cohesion of communities, customary arrangements, family loyalties must all be sacrificed to the continual churning need for better, cheaper, newer goods to be brought to market.” [Phần in đậm là đề tài tôi theo đuổi bấy lâu nay. Rất hấp dẫn :-)]
As he speeds through the history of the past 20 years, Mr. Osborne goes on something of a rant, teeing off against elitist art, abstract philosophy, the injection of moral categories into foreign policy, privatization of public industries and virtually everything else in sight, including and especially Western rationalism, a guiding light for 2,500 years.
“The fundamental western belief that there are rational ways of organizing the world which will bring benefit to all has been at the root of every human-made catastrophe that has overtaken us,” he writes, “yet many of us still believe that we have a bounden duty to bring our simplistic, universalizing, ‘progressive’ systems of government, economics, education, policing, judiciary and morals to every part of every society on the planet.”
Sách không mấy có cơ hội sẽ được dùng làm textbook cho sinh viên undergrad, với những quan điểm bài bác văn minh phương Tây mạnh như vậy. Tuy nhiên, nếu bọn sinh viên undergrad được đọc những cuốn này, tầm nhìn tụi nó sẽ mở rộng hơn.
Giới học giả đã phê bình nhiều về quan điểm xem lịch sử phát triển theo đường thẳng (history is linear). Cách thức tổ chức xã hội hội hiện đại không phải là ưu việt hơn cách thức cổ truyền về mọi mặt. Chẳng hạn Jared Diamond có một bài viết ấn tượng về sự ra đời của nông nghiệp và tác hại của nó với loài người, nhan đề “The Worst Mistake in the History of the Human Race.”
Cách đây vài ngày tôi ghé qua qua trang báo TT Online và tìm thấy trong mục Thế Giới – Chuyện Chiều Thứ 7 bài sau: 
